لە زۆربەی قۆناغەکانی مێژووی کورد سەقامگیری سیاسی لەکوردستاندا نەبوە، کێشەو ململانێی دەرەکی و ناوخۆیی بوەتە هۆکاری تێکدانی ئارامی و ئاسایشی ناوچەکە، زۆربەی کاتەکان کیانی سیاسی لە کوردستاندا بەشێوەی میرنشین بوە نەگەشتۆتە ئاستی دەوڵەت، لە بەرامبەریشدا دەسەڵاتێکی بەهێز و تۆکمە نەهاتوەتە دی تا گرنگی بە مێژوو بدات و هەوڵبدەن مێژو وەک خۆی بنوسرێتەوە.


بەدەر لەوەش هەڵکەوتەی جوگرافی کۆمەڵگاکە لە تەک هۆکارەکانی تردا ڕۆڵێکی نەرێنی بینیوە، کۆمەڵگای کوردی بە زۆری کۆچەری و نیوە کۆچەری و دێهاتی بون و لە بەرامبەریشدا کەمتر لە شارەکاندا نیشتەجێ بون، گەر تەماشا بکرێت دەبینیت کەمتر نوسەر هەڵکەوتوە، بەڵام مێژوی زارەکیان بە شێوەی حەیران و لاوکو و شیعر هۆنیوەتەوە، ڕوداو و کارەسات و حەدەسەکانیان بەو شێوەیە دەربڕیوە.


هەندێک هەوڵیش دراوە لە لایەن چەند مێژونوسێکی کوردەوە کە مێژو بنوسرێتەوە، دیسان ئەوانیش کاریگەری ئەقوامەکانی تریان لە سەر بووە، بۆ نمونە شەرەفنامەی شەرەفخان کە هەر لە منداڵیەوە لە دەرباری صەفەوی پەروەردە کراوە و پێگەێنراوە و کاریگەری ئەوانی لەسەر بوە، یا زەکی بەگ بەهۆی نزیکی و تێکەڵاوی لە گەڵ عەرەب و تورکدا کە هەستی ناسیۆنالیزم لای ئەو دو قەومە دروست بوە، کاریگەری لەسەر زکی بێگ دروست کردوە و توانی دەست بەرێت بۆ نوسینەوەی مێژو و خوڵاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان بنوسێت، هەروەها مەستورە و وقایعنگار و .... ئەمانیش بە زمانی عەجەم ڕوداوەکانی مێژویان نوسیوەو تۆمار کردوە.


گرنگی نەدانی دەستڕۆشتوەکانی کورد لە قۆناغە جیاوازەکاندا بە مێژوو، مێژووی نەخۆش خستوە و لاوازیان کردوە، شێخ و بەگ و ڕێبەرانی شۆڕش و سەرکردەکان وەک شۆڕشگێر و سەرانی وڵاتانی تر نەیانتوانیوە بیرەوەریەکانی خۆیان یاداشت بکەن و ڕوداو هەواڵ و سەروەریەکان بۆ نەوەکانی داهاتو بگوازنەوە، لە نیوەی دوەمی سەدەی نۆزدە و نیوەی یەکەمی سەدەی بیست کۆمەڵێک کەسایەتی نەقش و ڕۆڵی سەرکیان بینیوە لە ڕاپەڕاندنی خەڵکی بۆ ڕاپەرین و شۆڕش وەک شێخ عبیدواڵڵە و شێخ محمود و سمکۆ و احسا نوری پاشا .... بەڵام هیچ کام لەو ڕێبەرانە بیرەوەریەکانی خۆیان تۆمار نەکردوە، لەم ساڵانەی کۆتایدا هەندێک سیاسی دەستیان بردوە بۆ نوسینەوەی مێژو و تۆمار کردنی بیرەوەریەکان، بەڵام زۆر بە کرچ و کاڵی و دەبێت فراوانتر بکرێت.

لە قۆناغی ئێستادا چەندین لەمپەر و تەگەرە لەبواری نوسینی مێژودا هەن وەک ( کەمی سەرچاوە ) دەست کەوتنی سەرچاوەی گرنگ و بەپێز لەسەر گەلی کورد کەم و زەحمەتە، ( نەزانین و مامەڵە نەکردن لە گەڵ زماندا) گرفتێکی دیکەیە بۆ نوسینی مێژوو، ( زاڵ بونی مێژووی سیاسی بە سەر مێژووی شارستانیەتدا) کە کێشەیەکی قەبە و گەورەیە و زۆربەی مێژووی کۆمەڵایەتی، ئابوری، ڕۆشنبیری شاردوەتەوە، وە چەندین هۆکاری تریش بونەتە بەربەست بۆ نوسینەوەو تۆمارکردنی مێژووی کورد.


لەسەر حکومەتی هەرێم پێویستە ستافێکی گرنگ و شارەزا پێک بێنێت، کردنەوەی ناوەندە ئەکادیمیەکان لەشارەکاندا و بە دۆکیومێنت کردنی بەڵگەکان و نوسراوەکان، گرنگی دان بە ئەرشیفخانەکان، مۆزەخانەکان، پیکهینانی ستافی ئەکادیمی و ناردنیان بۆ زۆربەی وڵاتەکان بۆ هێنانەوەی ئەو بەڵگە و سەنەد و نوسراوانەی کە تایبەتن بە مێژووی کورد، چونکە گرنگی دان بەمێژوو بونی نەتەوەیەکی گرنگی چەند ساڵەی مێژوویی دەردەخات.


ئەرکە مێژونوسان و شارەزایانی مێژو و دەسەڵاتدارەکانیش دەست بەرن بۆ نوسینەوەی مێژوو، بە تۆمارکردن و یاداشت کردن، با چی دیکە مێژومان لاواز نەبێت، یا خود دەست نەبەین بۆ مێژونوسەکانی دیکەی وڵاتان کە بە ئارەزوی خۆیان کوردیان ڕۆژێک بە دێو شوبهاندوە و ڕۆژێکیش بە مار و جنۆکە و ڕۆژێکیش بە دێوانەیەکی کێوی.


مێژوو هێزێکە لە هیچ سنورێکدا ناوەستێت، هەمیشە لەگەشەدایە.


بابەتی زیاتر

سەرجەم مافەکانی پارێزراوە KNA . Copyright 2020 - Knanews.net ©